Gaziantep Yapısal Güçlendirme

Gaziantep'te üstlendiğimiz güçlendirme işlerinin hemen hepsi aynı cümleyle başlıyor: "Bina duruyor ama içimiz rahat değil." Bu cümlenin arkasında bazen bir kat ilavesi, bazen zemin katta dükkân açmak için kesilmiş bir kolon, bazen de 2023 depremlerinden sonra binasına bir daha aynı gözle bakamayan bir apartman yönetimi oluyor. İşimiz binayı bir an önce "sağlamlaştırmak" değil; önce mevcut yapının ne taşıdığını ölçmek, sonra ortaya çıkan tabloya göre güçlendirme yapılacaksa projesine birebir uymak. Ölçmeden başlayan güçlendirme parayı da zamanı da boşa harcar. Aşağıda bu zincirin her halkasında sahada tam olarak ne yaptığımızı yazdım.

Gaziantep'te güçlendirme kararı nasıl olgunlaşıyor

Gaziantep, deprem gerçeğini yakından yaşamış bir şehir. 2023 Şubat depremlerinde İslahiye ve Nurdağı tarafında ağır hasar görüldü; Şahinbey ve Şehitkamil'de ise ayakta kalan ama sahibinin aklında soru işareti bırakan çok sayıda betonarme yapı var. Bize gelen taleplerin büyük kısmı da bu ikinci gruptan: yıkılmamış, gözle bakınca "iyi görünen", fakat yapım yılı, betonu ve donatı düzeni bugünkü yönetmelikle uyuşmayan binalar.

Burada net olmak istiyorum: bir binanın güçlendirilip güçlendirilemeyeceğine biz karar vermiyoruz. Bu kararı, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği'nin mevcut binaların değerlendirilmesi bölümüne göre hesap yapan statik proje müellifi veriyor. Müellif de havadan hesap yapamaz; binanın gerçek beton dayanımını, donatı çapını, aralığını, pas payını, kolon-kiriş ölçülerini, kat planını bilmek zorunda. İşte o veriyi sahada üreten taraf biziz. Ölçüm doğru değilse hesabın da güçlendirme projesinin de bir kıymeti kalmıyor.

Zaman zaman şunu da söylemek durumunda kalıyoruz: sonuçlar çıktığında güçlendirmenin getireceği yük, binanın kalan ömrüne değmiyor olabilir. Böyle bir tabloda kimseyi güçlendirmeye ikna etmeye çalışmıyoruz.

Sahada neyi ölçüyoruz: karot, donatı taraması ve gerçek dayanım

Gaziantep'te bir binaya girdiğimizde ilk yaptığımız şey delmek değil, plan üzerinde çalışmak. Kat planı yoksa röleve çıkarıyoruz; kolonları numaralandırıyor, kesitlerini ölçüyor, hangi katlardan kaç numune alınacağını proje müellifiyle birlikte belirliyoruz. Numune yerlerini keyfimize göre seçemeyiz, çünkü karot alınan yer aynı zamanda o kolondan bir parça eksilttiğimiz yerdir.

• Karot numunesi: Beton basınç dayanımını laboratuvarda ölçebilmek için silindir numune alıyoruz. Numune çapı, boyu ve alındığı bölge standarda uygun olmak zorunda; kırık, donatı kesilmiş ya da boyu tutmayan numune laboratuvarda reddedilir ve bina bir kez daha delinir.
• Donatı taraması: Karot yerini işaretlemeden önce pasometre ile donatıyı tarıyoruz. Amaç hem donatıyı kesmemek hem de etriye aralığını, pas payını ve donatı yoğunluğunu tespit etmek. Deprem hasarının en çok konuşulduğu konulardan biri etriye sıklaştırması; bunu ancak tarayarak ve gerektiğinde sıyırma yaparak görebiliyoruz.
• Sıyırma ve korozyon kontrolü: Seçilen elemanlarda pas payını açıp donatı çapını, nervür durumunu ve pas tutup tutmadığını gözle kontrol ediyoruz. Nemli bodrumlarda ve sızıntı alan perde diplerinde çoğu zaman asıl sorun dayanım değil, korozyon çıkıyor.
• Yüzey testleri: Beton çekici gibi yöntemler bize sadece fikir verir; tek başına dayanım raporuna esas alınmaz. Karotla birlikte kullanıldığında anlamlı olur.

Numuneleri etiketleyip kat planındaki işaretli noktalarla eşleştiriyoruz. "Şu numune 2. kat S12 kolonundan alınmıştır" diyemiyorsanız o rapor sağlıklı değildir. Açtığımız karot boşluklarını da açık bırakmıyoruz; tamir harcıyla kapatıyoruz.

Betonarme güçlendirme yöntemleri ve hangisinin nerede işe yaradığı

Güçlendirme projesi elimize geldiğinde uygulama yöntemi çoktan belirlenmiş oluyor. Yine de Gaziantep'teki yapı stoğunda en sık karşılaştığımız çözümleri ve sahada neye dikkat ettiğimizi yazayım:

• Betonarme perde ilavesi: En sık gördüğümüz çözüm. Binaya yeni bir taşıyıcı duvar ekleniyor. Sahadaki asıl mesele perdenin kendisi değil, temelle ve mevcut kirişle bağlantısı. Yeni perde temele düzgün bağlanmazsa bina kâğıt üzerinde güçlenir, gerçekte güçlenmez. Bu yüzden temel takviyesi kazısı, ankraj derinliği ve filiz düzeni projede ne yazıyorsa aynen uygulanır.
• Kolon mantolaması: Mevcut kolonun etrafına donatı örülüp kesitin büyütülmesi. Burada kritik nokta mevcut betonun yüzeyinin pürüzlendirilmesi ve döşemeden geçiş deliklerinin doğru açılması. Geçiş delikleri kirişin donatısını kesmeyecek şekilde, tarama yapılarak açılır.
• Karbon fiber (FRP) sargı ve şeritler: Kesit büyütmenin mümkün olmadığı yerlerde projede öngörülüyor. Yüzey hazırlığı ve köşe yuvarlatma yapılmadan uygulanan karbon fiber işe yaramaz.
• Çelik çapraz ve çelik çerçeve: Çalışmaya devam etmesi gereken sanayi ve depo yapılarında, ıslak imalatı azalttığı için tercih ediliyor.
• Kimyasal ankraj ve epoksi enjeksiyon: Ankrajın tuttuğu yer betonun kendisidir; delik tozunun fırça ve hava ile alınması, doğru kartuşun kullanılması ve kürlenme süresine uyulması gerekir. Çatlaklarda epoksi enjeksiyonu ise yalnızca projede tarif edildiği durumda, çatlağın nedeni belirlendikten sonra yapılır; hareket eden bir çatlağı doldurmak sorunu gizler.

Antep taşı ve yığma yapılarda restorasyon amaçlı güçlendirme

Gaziantep'in eski dokusu betonarme değil. Kesme taş duvarlı, kalın cidarlı, tonozlu, avlulu yapılar var; taş işçiliği şehrin karakteri. Bu yapılarda güçlendirme, betonarmedeki gibi "kesit büyüt, donatı ekle" mantığıyla yürümüyor.

Yığma binada taşıyıcı olan şey duvarın kendisi ve duvarı bir arada tutan harç. Bu yüzden ilk baktığımız yer harcın durumu, duvarın iki cidarı arasındaki boşluk ve köşe birleşimleri oluyor. Çimento esaslı sert bir harçla yapılan derz onarımı taştan daha rijit kaldığı için zamanla taşı yorar; mevcutla uyumlu, kireç esaslı harç gerekir. Duvar içi boşluklara enjeksiyon, cidarlar arasına dikiş donatısı, kat seviyelerinde gergi ve hatıl çözümleri projeye göre uygulanır.

Tescilli yapıda ise kural daha da nettir: koruma kurulu onayı olmadan hiçbir müdahaleye başlamıyoruz. Bu tip yapılarda numune alımı bile farklı yürüyor; mümkün olan en az sayıda, en az görünür yerden, geri dönüşü olacak şekilde çalışıyoruz. Restorasyonda amaç yapıyı yenilemek değil, ayakta kalmasını sağlarken özgün dokusunu bozmamak.

Mantolama ve beton onarımı bu işin neresinde

Sahada en çok karışan kelime "mantolama". İki ayrı iş aynı isimle anılıyor:

• Kolon mantolaması: Taşıyıcı sistemi güçlendirmek için kolonun kesitini büyütmek. Statik bir imalattır, projesi vardır.
• Isı yalıtım mantolaması: Dış cepheye yalıtım levhası uygulamak. Binanın taşıma gücüne katkısı yoktur; ısı ve nem konforu içindir.

Bu ayrım pratikte iş sırasını belirlediği için önemli. Bir binada hem güçlendirme hem cephe yenileme düşünülüyorsa sıralama şudur: önce taşıyıcı sistem müdahalesi ve beton onarımı, sonra sıva, en son yalıtım ve kaplama. Cephesi yeni kaplanmış bir binada güçlendirmeye başladığımızda o kaplamanın önemli bir kısmı sökülür; bunu baştan söylüyoruz.

Beton onarımı ise güçlendirmenin ayrılmaz parçası. Donatısı pas atmış, pas payı dökülmüş, kesiti kaybolmuş bir kolonu güçlendirmeye başlamadan önce hasarlı beton kaldırılır, donatı temizlenir ve pasa karşı korunur, ardından tamir harcı ile kesit geri kazandırılır. Bu adım atlanırsa üzerine yapılan güçlendirme çürük bir yüzeye oturur.

Taşıyıcı elemanda çalışma kuralımız: onay yoksa iş yok

Bu maddeyi kalın yazmakta fayda var. Kolon, kiriş ve taşıyıcı perde üzerinde, statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan kesme, delme, boşluk açma veya kaldırma işi yapmıyoruz. Bunu bir tercih olarak değil, işin sınırı olarak söylüyoruz.

Gaziantep'te de en sık geri çevirdiğimiz talepler şunlar oluyor: dükkân vitrinini genişletmek için zemin kattaki bir kolonun kesilmesi, perde duvara kapı boşluğu açılması, tesisat geçişi için kirişin ortasından delik istenmesi. Bu işlerin hepsi teknik olarak yapılabilir görünür; ama binanın yük aktarımını değiştirdikleri için projesiz yapıldıklarında bugün değil, ilk depremde bedeli ödenir. Talep sahibine, projesini yaptırıp onayını aldıktan sonra dönmesini söylüyoruz. Onay geldiğinde de imalatı projedeki ölçü, konum ve sıraya göre yapıyoruz.

Döşeme delikleri gibi basit işlerde bile kiriş dibinden ve mesnet bölgesinden uzak duruyor, delik yerini donatı taramasıyla belirliyoruz.

Eskişehir'den Gaziantep'e nasıl çalışıyoruz, fiyat neye göre çıkıyor

Açık yazayım: merkezimiz Eskişehir'de, Gaziantep'te şubemiz ya da orada bekleyen bir ekibimiz yok. Gaziantep'e ekip ve ekipman Eskişehir'den yola çıkar; arada yaklaşık 900 kilometrelik bir yol vardır. Bunun iki sonucu var. Birincisi, "bugün ara bugün gelelim" diyemiyoruz; işi planlıyor, tarih veriyoruz. İkincisi, tek bir küçük imalat için bu yolu göze almak çoğu zaman müşterinin lehine olmuyor — bunu da baştan söylüyoruz, gereksiz yere teklif kovalamıyoruz.

Bu yüzden süreci ön değerlendirmeyle başlatıyoruz: varsa statik proje, yoksa kat planı, hasar fotoğrafları ve bodrum-zemin kat videoları üzerinden kapsamı çıkarıyor, sonra yerinde keşfe geliyoruz.

Fiyatın nasıl oluştuğunu da gizlemeye gerek yok. Rakam yazmıyorum, çünkü binayı görmeden verilen rakam yanıltıcıdır; ama hesabı belirleyen kalemler şunlar:

• Güçlendirilecek eleman sayısı, kesit ölçüleri ve kat adedi
• Uygulanacak yöntem: perde ilavesi mi, kolon mantolaması mı, karbon fiber mi, çelik mi
• Karot numunesi adedi ve laboratuvar deney kapsamı
• Ankraj adedi, çapı, delik derinliği ve kullanılacak kimyasalın türü
• Erişim koşulları: iskele gerekiyor mu, makine merdivenden mi taşınacak
• Bina boş mu, oturuluyor mu; çalışma saatlerinin kısıtlı olup olmadığı
• Beton onarımı, sıva ve yüzey toparlama işinin kapsamı, moloz kaldırma
• Eskişehir–Gaziantep ulaşımı, ekipman nakli ve ekibin şehirde kalacağı süre

Bir kalem değişince toplam değişir. Bu yüzden telefonda tahmini rakam söylemiyor, keşiften sonra kalem kalem yazılı teklif veriyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Binamın güçlendirilip güçlendirilemeyeceğini siz mi söylüyorsunuz?

Hayır. Bu karar, mevcut bina değerlendirmesi yapan statik proje müellifinin hesabıyla verilir. Bizim işimiz o hesaba giren saha verisini doğru üretmek — karot, donatı taraması, röleve, kesit ölçüleri — ve karar güçlendirme yönünde çıkarsa projeyi sahada uygulamak. Kendi ölçümümüz üzerinden "bu bina sağlam" ya da "bu bina yıkılmalı" gibi bir cümle kurmuyoruz.

Kentsel dönüşüm risk raporunu siz mi düzenliyorsunuz?

Riskli yapı tespit raporunu, ilgili mevzuata göre yetkilendirilmiş lisanslı kuruluşlar düzenler. Biz o kuruluşların ihtiyaç duyduğu saha çalışmasını yapıyoruz: numune alımı, donatı tespiti, ölçüm ve raporlama desteği. Rapor sonrası güçlendirme kararı çıkarsa uygulama tarafında devreye giriyoruz.

Karot alırken kolona zarar vermiş olmuyor musunuz?

Karot, kolondan bir parça alınması demektir; bu yüzden yeri gelişigüzel seçilmez. Numune noktaları proje müellifinin belirlediği bölgelerden, donatı taraması yapıldıktan sonra, mesnet bölgelerinden uzak durularak seçilir. Alım sonrası boşluk tamir harcıyla kapatılır. Kuralına uyulduğunda karot, binayı tanımanın en güvenilir yoludur; kuralsız alındığında gerçekten zarar verir.

Gaziantep'te ekibiniz var mı, ne kadar sürede gelirsiniz?

Gaziantep'te sabit ekibimiz yok; merkezimiz Eskişehir. Ekip ve ekipman buradan hareket ediyor, bu yüzden işi takvime bağlıyoruz. Genelde önce proje ve fotoğraflar üzerinden kapsamı çıkarıyor, ardından keşif ve uygulama için tek seferde uygun bir tarih planlıyoruz. saha programına göre müdahale sözü vermiyoruz.

Yığma taş binamda da güçlendirme yapılabilir mi?

Yapılabilir, ama betonarmeden farklı bir işten söz ediyoruz. Taş duvarda enjeksiyon, dikiş donatısı, gergi ve hatıl gibi çözümler projesine göre uygulanır; derz onarımında mevcut yapıyla uyumlu, kireç esaslı harç kullanılır. Yapı tescilliyse koruma kurulu onayı olmadan hiçbir imalata başlamıyoruz.

Bina boşaltılmadan güçlendirme yapılabilir mi?

Kapsama bağlı. Tek bir bölümde sınırlı imalat varsa kısmi çalışma mümkün olabiliyor. Perde ilavesi ve kolon mantolaması gibi işler ise gürültü, toz, kalıp ve ıslak imalat gerektirdiği için genellikle ilgili katın veya dairelerin boşaltılmasını gerektiriyor. Bunu keşifte netleştirip teklifte açıkça yazıyoruz, çünkü boşaltma ihtiyacı hem süreyi hem maliyeti doğrudan etkiliyor.

Güçlendirmeden sonra cephe ve iç mekân eski haline getiriliyor mu?

Sıva, yüzey toparlama ve boya öncesi hazırlık işlerini teklif kapsamına yazıyoruz. Ancak güçlendirme kesit büyüttüğü ya da yeni perde eklediği için mekân ölçüleri birebir eskisi gibi olmaz; nerede ne kadar daralma olacağını proje üzerinden önceden gösteriyoruz. Isı yalıtımı ve cephe kaplaması planlanıyorsa bunlar güçlendirmeden sonra yapılır.

İlgili hizmetler: Karot Delme, Beton Kesme, Asfalt Kesme.