Balıkesir Yapısal Güçlendirme

Bize gelen telefonların çoğu "binamız güçlendirilir mi" diye başlıyor; oysa bu sorunun cevabı, yapı ölçülmeden verilemez. Biz Eskişehir merkezli çalışan bir güçlendirme ve restorasyon firmasıyız. Balıkesir'de yaptığımız iş, önce mevcut yapıyı anlamak, sonra proje müellifinin çizdiği güçlendirme çözümünü sahada birebir uygulamaktır. Aşağıda, Balıkesir merkez ve ilçelerinde bir güçlendirme işine nasıl girdiğimizi, hangi ölçümleri yaptığımızı, hangi noktada durup proje beklediğimizi ve maliyetin neye göre şekillendiğini olduğu gibi anlatıyorum.

Balıkesir'de bir yapıya ilk gittiğimizde ne yapıyoruz

İlk ziyaret teklif ziyareti değil, tanıma ziyaretidir. Binanın kaç katlı olduğu, ne zaman yapıldığı, bodrumda su bulunup bulunmadığı, kolonlarda çatlak veya pas akıntısı olup olmadığı ilk yarım saatte anlaşılır. Balıkesir'de karşımıza çıkan yapı stoğu tek tip değil: merkezde ve Bandırma tarafında 1980'ler ile 1990'ların betonarme apartmanları ağırlıkta; Edremit Körfezi hattında, Ayvalık ve Burhaniye çevresinde taş ve yığma yapıların oranı belirgin şekilde yüksek; Susurluk, Bigadiç gibi ilçelerde az katlı betonarme ile yığmanın karıştığı bir doku var. Bu üç doku, üç ayrı güçlendirme yaklaşımı demek.

İlk ziyarette not ettiklerimiz:

• Taşıyıcı sistem ne: betonarme çerçeve mi, perde-çerçeve mi, yığma mı, karma mı
• Mimari ve statik proje elde var mı, yoksa rölöve çıkarılması mı gerekiyor
• Zemin katta dükkân için kaldırılmış duvar, kesilmiş kolon, sonradan açılmış boşluk var mı
• Bodrum ve temel çevresinde su, rutubet, oturma çatlağı belirtisi var mı
• Bina boşaltılabilir mi, yoksa iş oturulurken mi yapılacak

Son madde Balıkesir'de sık sorun oluyor: kıyı ilçelerinde yazlık kullanımı olan binalarda daireler farklı zamanlarda boş kalıyor, güçlendirme ise daire bazında değil yapı bazında planlanan bir iş.

Karot, donatı tespiti ve tespit raporunun gerçekten söylediği şey

Güçlendirme kararının sayısal tarafı, mevcut betonun ve donatının durumunu bilmekten geçiyor. Betonarme yapılarda kolon ve perdelerden karot numunesi alınır, laboratuvarda basınç dayanımı belirlenir. Karot alma işini biz yapıyoruz; ama numunenin yeri, adedi ve katı tespit çalışmasını yürüten proje ekibince belirlenir ve taşıyıcı kesiti zayıflatmayacak noktalar seçilir.

• Donatı tespiti: kolon ve kirişlerde donatı çapı, adedi ve etriye sıklığı taranır, gerekli noktalarda sıva açılıp gözle doğrulanır
• Pas payı ölçümü: donatının beton yüzeyine ne kadar yakın kaldığı, korozyon riskinin ana göstergesidir
• Karbonatlaşma kontrolü: betonun donatıyı koruma kabiliyetini yitirip yitirmediğini gösterir
• Kesit kontrolü: projedeki kolon ölçülerinin sahadakilerle tutup tutmadığı ölçülür

Sonuçlar bazen beklenenden iyi, bazen kötü çıkıyor. Karot sonucu iyi çıktığı için güçlendirme kapsamının daraldığı binalar da gördük; dışarıdan sağlam görünürken zemin kat kolonlarında ciddi korozyon çıkınca kapsamı büyüyen binalar da. Ölçüm yapılmadan söylenen her şey tahmindir ve bu iş tahminle yürümez.

Taşıyıcı elemana statik proje ve onay olmadan dokunulmaz

Bu, üzerinde pazarlık yapmadığımız tek kuraldır. Kolon, kiriş, taşıyıcı perde ve temel binanın yükünü taşır. Bu elemanlarda kesme, delme, mantolama, kesit değiştirme ya da boşluk açma gibi hiçbir işlem, statik proje ve yapı denetim onayı olmadan yapılmaz. Balıkesir'den de zaman zaman "sadece şu kolonun köşesini alsanız", "dükkân girişi için şu perdeden bir metre kesilse" tarzında talepler geliyor. Cevabımız değişmiyor: proje yoksa iş yok.

Sebebi bürokratik değil, fiziksel. Bir kolonun kesiti küçüldüğünde taşıdığı yük komşu elemanlara dağılır ve binanın deprem sırasındaki davranışı, hesabı yapılmamış bir yöne kayar. Balıkesir ve çevresi diri fay hatlarının bulunduğu bir bölgede; böyle bir yerde taşıyıcı sisteme projesiz müdahale, binayı güçlendirmek değil zayıflatmaktır. Biz projeyi bekleriz, proje müellifi ve yapı denetim ne çizdiyse onu uygularız.

Sahada uyguladığımız güçlendirme yöntemleri

Güçlendirme tek bir yöntem değil, projenin hesabına göre seçilen bir yöntemler ailesidir. Balıkesir'deki işlerde en sık karşımıza çıkanlar:

• Kolon mantolaması: mevcut kolonun etrafına donatı kafesi kurulup kesitin büyütülmesi. Eski betonla yeninin birlikte çalışması için yüzey pürüzlendirilir, ekim donatıları epoksi ankrajla mevcut betona bağlanır.
• Yeni betonarme perde ilavesi: deprem yükünü karşılayacak perdelerin eklenmesi. En etkili ama en çok altyapı isteyen yöntem; çoğu zaman o aksta temelin de takviyesini gerektirir.
• Karbon fiber sargı ve şerit: kesit büyütmenin mimari olarak mümkün olmadığı noktalarda kolon ve kirişlerin kompozit şeritlerle sarılması. Yüzey hazırlığı ve epoksi uygulaması işin kalitesini doğrudan belirler.
• Çelik kuşaklama ve çelik çerçeve: özellikle boşluk kenarlarında ve zemin kat çerçevelerinde ıslak işi azaltan çözüm.
• Temel takviyesi: mevcut temelin genişletilmesi ya da yeni perdelerin altına temel imalatı. Kazı, su ve komşu yapı ilişkisi nedeniyle en dikkat isteyen kalem budur.
• Epoksi enjeksiyon: yapısal çatlakların, çatlağın nedeni giderildikten sonra kapatılması. Sebebi çözülmeden yapılan enjeksiyon kozmetiktir; bunu tek başına güçlendirme diye satmıyoruz.

Hangisinin uygulanacağını proje söyler. Bizim işimiz; projedeki ankraj derinliğinin, donatı çapının, epoksi tipinin ve beton sınıfının sahada birebir tutmasını sağlamak, ankraj deliklerini toz kalmayacak şekilde temizlemek ve her aşamayı fotoğrafla kayıt altına almaktır.

Beton onarımı ve mantolama: güçlendirmenin ayrılmaz parçası

Güçlendirme, çürümüş betonun üstüne yapılmaz. Edremit Körfezi ve Ayvalık hattında tuzlu ve nemli hava betonarme için ciddi bir yıpratıcı. Bu bölgede sık gördüğümüz tablo şu: balkon alt yüzlerinde ve deniz cephesine bakan kolonlarda beton dökülmüş, donatı açığa çıkmış, pas nedeniyle kesiti incelmiş. Böyle bir binada önce beton onarımı yapılır: bozuk beton sağlam zemine kadar raspalanır, donatı pastan arındırılır, korozyon önleyici astar çekilir, gerekiyorsa donatı takviyesi eklenir ve tamir harcı katman katman uygulanır. Güçlendirme imalatına ancak bundan sonra geçilir.

Mantolama kelimesi burada iki ayrı işi anlatıyor ve karıştırılıyor. Biri kolon mantolaması, yani taşıyıcı kesitin betonarme olarak büyütülmesi; diğeri ısı yalıtımı amaçlı dış cephe mantolaması. İkisini de yapıyoruz, ama sıra önemli: dış cephe mantolaması her zaman en sonda gelir. Güçlendirme bitmeden cepheye yalıtım levhası yapıştırmak, birkaç ay sonra o cepheyi sökmek demek. Balıkesir'de bu sıralamayı baştan konuşup takvimi buna göre kuruyoruz.

Yığma ve taş yapılarda restorasyon yaklaşımı

Balıkesir'in kıyı ilçelerinde ve eski mahallelerinde taş ve yığma yapı stoğu ciddi yer tutuyor; zeytin ve tarım geçmişinin bıraktığı eski işlik ve depo yapıları da bu gruba giriyor. Bu yapılarda betonarme mantığı çalışmaz: yığmada yük kolonlarda değil duvarın kendisinde taşınır, dolayısıyla müdahale de duvarın bütünlüğünü hedefler.

Uyguladığımız işler genelde şunlar: boşalmış derzlerin uygun harçla doldurulması, duvar içi boşlukların enjeksiyonu, kat seviyelerinde hatıl oluşturulması, köşe birleşimlerinde çelik gergi ve ankrajla bağ kurulması, çürümüş ahşap döşeme ve gergilerin yenilenmesi. Harç seçimi kritik: eski bir taş duvara sert çimento esaslı harç uygulamak, taştan daha rijit bir katman yaratıp taşı çatlatabiliyor. Tescilli yapılarda iş kurul izni ve onaylı restorasyon projesi çerçevesinde yürür.

Eskişehir'den Balıkesir'e çalışma düzenimiz ve maliyetin oluşumu

Açık yazıyorum: merkezimiz Eskişehir'de. Balıkesir'de şubemiz ya da sürekli orada duran yerel bir ekibimiz yok. Aramızdaki yol üç yüz kilometrenin üzerinde ve bu, planlamayı doğrudan etkiliyor. Düzenimizi ona göre kurduk: keşif tek seferde ve eksiksiz yapılır, ölçüm ile numune yeri tespiti saha programına göre tamamlanır. İmalat başladığında ekip Balıkesir'de konaklar ve iş bitene kadar sahada kalır. Malzeme ve ekipman işin başında listelenip birlikte götürülür, çünkü eksik malzeme yüzünden kaybedilen gün en pahalı kalemdir. Tek bir kolonun raspası gibi küçük işlerde mesafe sizin lehinize olmaz; bunu baştan söyleriz. Balıkesir merkez, Bandırma, Edremit, Burhaniye, Ayvalık, Susurluk, Bigadiç, Gönen ve Sındırgı taraflarına aynı düzenle bakıyoruz.

Fiyat listesi vermiyoruz, çünkü herkese uyan bir liste yok ve rakam uydurmak müşteriyi yanıltmak olur. Bunun yerine teklifin hangi kalemlerden oluştuğunu yazıyorum:

• Proje kapsamı: kaç kolon mantolanacak, kaç metrekare yeni perde dökülecek, temel takviyesi var mı. Metraj ana belirleyicidir.
• Yöntem seçimi: karbon fiber ile betonarme mantolamanın malzeme ve işçilik yapısı bambaşkadır; hangisinin uygun olduğuna projeye bakmadan karar verilemez.
• Yapının durumu: önce yapılması gereken beton onarımı, korozyon temizliği ve raspa miktarı en büyük belirsizliktir; karot ve tespit sonrası netleşir.
• Erişim koşulları: bodrum kotunda çalışma, dar sokakta iskele, malzemenin üst katlara taşınması süreyi ve maliyeti etkiler.
• Bina boş mu dolu mu: oturulan binada toz, gürültü ve güvenlik önlemleri artar, iş etaplara bölünür, süre uzar.
• Mesafe: Eskişehir'den ekip ve ekipman intikali ile konaklama teklifte ayrı kalem olarak yer alır ve açıkça gösterilir.

Teklifi metraj üzerinden, kalem kalem veriyoruz. Toplam bir rakam söyleyip içini doldurmayan teklif iş ortasında sürprizle bitiyor; o yolu tercih etmiyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Balıkesir'deki binamın güçlendirilip güçlendirilemeyeceğini nasıl anlarım?

Gözle bakarak anlaşılmaz. Taşıyıcı sistem tespit edilir, karot numunesiyle beton dayanımı ölçülür, donatı taraması yapılır ve bu veriler performans analizine girer. Bazı binalar güçlendirmeye uygun çıkar, bazılarında kapsam yeniden yapımla karşılaştırılacak seviyeye gelir. Kararı ölçüm sonuçlarıyla çalışan proje ekibi verir; biz uygulama tarafındayız ve ölçümleri sağlarız.

Kentsel dönüşüm risk raporu ile güçlendirme aynı şey mi?

Değil. Risk raporu, binanın riskli yapı sayılıp sayılmayacağını belirleyen ayrı bir süreçtir ve lisanslı kuruluşlarca yürütülür. Güçlendirme ise binanın ayakta kalıp iyileştirilmesini hedefler. Karot ve tespit çalışması iki süreçte de veri üretir, ama raporların yerine geçmez.

Güçlendirme sırasında binada oturulabilir mi?

Duruma göre değişir. Kolon mantolaması ve karbon fiber uygulaması etaplandırılarak oturulan binada yapılabiliyor; yeni perde ve temel takviyesi gibi kalemlerde tahliye çoğu zaman kaçınılmaz oluyor. Bu kararda güçlendirme projesinin uygulama sırası ve yapı denetimin görüşü belirleyici. Balıkesir'de yazlık binalarda takvimi boş sezona kaydırmak en pratik çözüm oluyor.

Kolonu kesip yerine çelik koyabilir misiniz?

Onaylı statik proje ve yapı denetim onayı olmadan hayır. Taşıyıcı bir kolonun kaldırılması ya da kesitinin değiştirilmesi, yükün yapıda yeniden dağılması demektir; hesabı yapılmadan uygulanamaz. Proje geldiğinde, projede tarif edilen geçici destekleme, çelik çerçeve ve ankraj detaylarını birebir uygularız. Projesiz taleplere olumsuz cevap veriyoruz.

Deniz kıyısındaki binalarda güçlendirme farklı mı yapılıyor?

Yöntemler aynı, hazırlık farklı. Edremit Körfezi ve Ayvalık gibi kıyı hattındaki yapılarda tuzlu nem donatı korozyonunu hızlandırdığı için güçlendirme öncesi beton onarımı kalemi genelde daha büyük çıkıyor. Donatının pastan tam arındırılması, korozyon önleyici astar ve yeterli pas payı bu bölgede daha kritik. Yüzey hazırlığı ve nem kontrolü, epoksi ile karbon fiber uygulamalarının tutması için baştan planlanıyor.

Yığma taş bir evi betonarme gibi güçlendirebilir misiniz?

Hayır, yığma yapının kendi mantığıyla çalışılır. Kat hatılı, duvar enjeksiyonu, derz onarımı, köşe bağlantılarının çelik gergiyle güçlendirilmesi ve uygun harç seçimi bu yapılarda esas yöntemlerdir. Yığma duvara betonarme çözüm zorlamak çoğu zaman yapıyı daha kırılgan hale getiriyor. Tescilli yapılarda süreç kurul onaylı restorasyon projesiyle yürür.

Keşfe geliyor musunuz, teklif ne kadar sürede çıkar?

Geliyoruz. Eskişehir'den Balıkesir yolu üç yüz kilometrenin üzerinde olduğu için keşfi tek günde eksiksiz tamamlayacak şekilde planlıyoruz; ölçüm, fotoğraf ve notlar aynı ziyarette alınır. Elinizde güçlendirme projesi varsa teklif metraj üzerinden kısa sürede çıkar. Proje yoksa önce tespit ve analiz aşamasının tamamlanması gerekir; o aşamadan önce verilecek rakam gerçekçi olmaz.

İlgili hizmetler: Karot Delme, Beton Kesme, Asfalt Kesme.