Ankara Yapısal Güçlendirme

Ankara'dan gelen yapısal güçlendirme telefonları genellikle aynı iki cümleden biriyle başlıyor: "Binaya riskli yapı raporu çıktı, şimdi ne yapacağız?" ya da "Kat malikleri güçlendirme kararı aldı, işi kim yapacak?" Bizim işimiz o cümlenin arkasındaki binayı okumakla başlıyor. Güçlendirme, sahaya makine indirip bir yeri kesmek değildir; taşıyıcı sistemin bugünkü durumunu ölçmek, hangi elemanın ne kadar yetersiz kaldığını statik hesapla ortaya koymak ve projenin gösterdiği müdahaleyi birebir uygulamaktır. Dias Yapı olarak Ankara'da üstlendiğimiz iş bu zincirin uygulama ucu: beton dayanımı için karot numunesi alımı, donatı tespiti, beton onarımı, projeye uygun kolon ve perde hazırlığı, epoksi ankraj, gerektiğinde kontrollü kesim ve sınırlı yıkım. Kararı biz vermiyoruz; kararı statik proje ve yapı denetim süreci veriyor, biz o kararın sahadaki karşılığını üretiyoruz.

Ankara'da güçlendirme teşhisle başlar, makineyle değil

Bir binaya güçlendirme yapılıp yapılamayacağı sahaya çıkmadan cevaplanabilecek bir soru değil. İlk baktığımız şey mimari ve statik projenin elde olup olmadığı. Proje varsa mevcut durumla kağıt üzerindeki durumu karşılaştırıyoruz; çünkü Ankara'daki yapı stoğunun önemli bölümünde bodrumda kesitler değişmiş, dükkan katında duvar kaldırılmış, çatı katına sonradan ilave yapılmış oluyor. Proje yoksa yapının rölevesi çıkarılır; kolon-kiriş aksları, kat yükseklikleri, kesitler ve donatı düzeni yerinde tespit edilir.

Sahadaki tespit çalışmamız genelde şu başlıklardan oluşuyor:

• Taşıyıcı elemanlardaki çatlak, ezilme, pas payı dökülmesi ve donatı korozyonunun kayda geçirilmesi
• Beton dayanımı için taşıyıcıya en az zarar verecek noktalardan karot numunesi alınması
• Donatı tespiti için tarama, gerektiğinde sınırlı sayıda sıyırma açılması
• Bodrum ve zemin katta rutubet, su alma, perde ve temel bölgesindeki bozulmaların incelenmesi
• Sonradan yapılmış müdahalelerin, kaldırılmış duvarların, açılmış boşlukların işaretlenmesi

Bir ayrımı da baştan yapalım: kentsel dönüşüm kapsamındaki riskli yapı tespiti lisanslı kuruluşlarca yapılır; biz o raporu düzenleyen taraf değiliz. Rapor "riskli" dediğinde önünüzde yıkıp yeniden yapmak ya da güçlendirmek şeklinde iki yol olur; bu tercih taşıyıcı sistemin elverişliliğine, kat planına, binanın tahliye edilip edilemeyeceğine ve maliklerin kararına göre değişir. Değerlendirmeyi statik proje müellifi yapar; biz uygulanabilirliği ve sahadaki şartları anlatırız.

Beton dayanımını bilmeden güçlendirmeye başlanmaz

Güçlendirmede en çok atlanan adım, beton dayanımının gerçekten ölçülmesi. Yapım yılına bakıp "şu sınıf betondur" demek saha gerçeğiyle çoğu zaman uyuşmuyor; aynı binanın bodrum kolonuyla üst kat kolonu farklı dökümlerden çıkabiliyor. Bu yüzden karot numunelerini rastgele değil, mühendisin belirlediği eleman ve kat dağılımına göre alıyoruz. Numune noktası seçilirken donatı taraması yapılır, numune donatıyı kesmeyecek şekilde konumlandırılır. Alınan yerler saha programına göre tamir harcıyla kapatılır ve fotoğraflanır.

Bu ölçüm neden belirleyici? Çünkü çıkan sonuç güçlendirmenin yöntemini değiştiriyor. Dayanım beklenenin üzerindeyse mevcut kesitlere ankrajla yapılacak müdahaleler daha rahat çözülür. Düşükse kolonu manto ile büyütmek tek başına yetmez, sisteme yeni perde eklemek gündeme gelir. Karot bizim için formalite değil, işin süresini ve bütçesini belirleyen ilk gerçek veri; bu yüzden onu ayrı bir kalem gibi değil, güçlendirmenin ilk adımı olarak yürütüyoruz.

Kolona, kirişe ve taşıyıcı perdeye statik proje olmadan dokunmuyoruz

En net kuralımız bu. Kolon, kiriş ve taşıyıcı perde üzerinde delme, kesme, boşluk açma ya da kesit değiştirme işleri, onaylı statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan yapılmaz. Telefonda "sadece küçük bir delik" denilen işlerin önemli bölümü taşıyıcı elemanda oluyor ve o delik yanlış yerde açıldığında binanın o aksı zayıflıyor. İşin acele ya da küçük olması bu kuralı değiştirmiyor.

Uygulamada karşılığı şu: sahaya çıkmadan projenin ilgili paftasını isteriz, kesilecek veya delinecek noktaları proje üzerinde işaretleriz, taşıyıcı olmayan elemanda çalışılacaksa bunu yazılı teyit ederiz. Açılacak her boşluk için önce donatı taraması yaparız; donatı kesilmesi gereken bir durum varsa mühendis onayı olmadan ilerlemeyiz. Bu adımlar işi bir gün uzatır, binanın ömrünü kısaltmaz.

Sahada uyguladığımız güçlendirme imalatları

Proje elimize geçtikten sonra iş, projede yazan imalatları doğru sırayla ve doğru malzemeyle yapmaya döner. Ankara'da en sık uyguladığımız kalemler:

• Kolon mantolama: Sıva ve bozuk pas payı alınır, yüzey pürüzlendirilir, projeye göre etriye ve boyuna donatı sarılır, mevcut betona ankraj yapılır, kesit büyütülerek dökülür. Belirleyici olan eski ve yeni beton arasındaki aderans; yüzey hazırlığı atlanırsa manto kolonla birlikte çalışmaz.
• Perde ilavesi: Yeni taşıyıcı perde ekleniyorsa temele kadar inen bir imalat söz konusudur. Planı en çok etkileyen müdahale budur; hangi aksa geleceği projede kesinleşmeden kırım yapılmaz.
• Epoksi ankraj: Delik çapı, derinliği, temizliği ve enjeksiyonun kuralına uygun yapılması sonucu doğrudan belirler. Tozu alınmamış delikteki ankraj, kağıt üzerinde var olan ama sahada tutmayan bir bağlantıdır.
• Beton onarımı: Pas payı dökülmüş elemanlarda önce korozyonlu donatı temizlenir, koruyucu uygulanır, ardından tamir harcıyla kesit tamamlanır. Bu onarım yapılmadan yeni imalat bozuk bir yüzeyin üstüne oturur.
• Kontrollü kesim ve sınırlı yıkım: Perde ilavesi ya da yeni boşluk için döşeme kesilmesi gerektiğinde kırıcıyla parçalamak yerine kontrollü kesim tercih ederiz; komşu elemanlara giden darbe böylece azalır.

Mantolama iki ayrı iştir, karıştırılmasın

Ankara'da telefonda en çok açıklama gerektiren konulardan biri bu. "Mantolama" dendiğinde iki farklı iş kastediliyor: birincisi dış cepheye ısı yalıtım levhası uygulaması, ikincisi taşıyıcı kolonun kesitinin donatı ve betonla büyütülmesi. Birincisi ısı ve enerji işidir, binanın taşıma gücüne katkısı yoktur. İkincisi doğrudan güçlendirme imalatıdır ve statik projeye bağlıdır.

Bunu ayrıca yazıyoruz, çünkü sahada şununla karşılaşıyoruz: cepheye yalıtım mantolaması yapılmış, kat malikleri "biz mantolama yaptırdık, bina güçlendi" diye düşünüyor. Yapılan iş faydalıdır; ama taşıyıcı sisteme dayanım katmaz. Her iki işi de yapıyoruz, fakat hangisini konuştuğumuzu baştan netleştiriyoruz. Güçlendirme yapılacak binada doğru sıralama bellidir: önce taşıyıcıdaki imalatlar ve beton onarımı biter, cephe yalıtımı en sona kalır. Tersi yapılırsa yeni cephe, ankraj ve manto imalatları için tekrar sökülür.

Eski yapılarda ve restorasyonda ölçü daha dikkatlidir

Ankara'nın eski yerleşim dokusunda betonarme olmayan, yığma ya da karma sistemli yapılar var. Bu yapılarda güçlendirme mantığı betonarmeden farklı işliyor: mesele kolon kesiti büyütmek değil, duvar bütünlüğünü, döşeme-duvar bağlantısını ve düşey yüklerin taşındığı hatları ayakta tutmak. Tescilli ya da koruma statüsündeki yapılarda uygulanacak yöntemin ilgili kurul kararına ve onaylı restorasyon projesine bağlı olduğunu, kendi başımıza yöntem seçemeyeceğimizi baştan söylüyoruz.

Bu tür yapılarda en çok dikkat ettiğimiz şey titreşim. Yığma bir duvarın yanında kırıcıyla çalışmak o duvarın harcını çözebiliyor; bu yüzden numune alımı, boşluk açma ve kesim işlerini titreşimi düşük tutan yöntemlerle, gerekirse çalışmayı bölerek yapıyoruz. Bitişik nizamda çalışılıyorsa, işe başlamadan komşu yapıdaki mevcut çatlakların fotoğraflanıp kayda geçirilmesi ilerideki tartışmayı baştan bitiriyor.

Merkezimiz Eskişehir, Ankara'ya nasıl çalışıyoruz ve iş neye göre fiyatlanır

Açık yazalım: firmamızın merkezi Eskişehir'dedir. Ankara'da şubemiz ya da orada bekleyen yerel bir ekibimiz yok. Şube açmış gibi görünmeyi tercih etmiyoruz, çünkü müşteri bunu ilk sorunlu günde zaten fark ediyor. Ekip ve ekipman Eskişehir'den gelir; iki şehir arasındaki karayolu bağlantısının rahat olması avantaj, ama yine de işi ikiye bölecek gidiş-gelişlerle çalışmayız. Ankara'daki işi tek seferde bitirecek şekilde planlarız: hangi imalatın hangi sırayla yapılacağı, hangi ekipmanın gerekeceği, molozun nasıl çıkacağı ve varsa otopark-asansör kısıtları keşifte konuşulur.

Fiyat listesi yayınlamıyoruz, çünkü güçlendirmede iki bina birbirinin aynı olmuyor. Bedeli belirleyen kalemleri ise açıkça söyleyebiliriz:

• Projedeki imalat miktarı: Kaç kolon mantolanacak, kaç metre perde eklenecek, kaç noktada ankraj yapılacak. Bunlar statik projeden çıkar; proje kesinleşmeden verilen rakam tahmindir.
• Binanın kullanım durumu: Bina boş mu, oturuluyor mu, işyeri olarak mı kullanılıyor. Oturulan binada çalışma saatleri daralır, iş süresi uzar.
• Erişim şartları: Bodruma malzeme nasıl inecek, moloz nasıl çıkacak, sokak araç girişine uygun mu. Ankara'da eğimli parsellerde ve dar sokaklarda bu kalem beklenenden büyük yer tutabiliyor.
• Ön hazırlık yükü: Yüzeylerde korozyon ve pas payı dökülmesi ne kadar yaygınsa güçlendirme öncesi beton onarımı da o kadar artar.
• Mesafe ve sahada kalış süresi: Ekibin Eskişehir'den gelip sahada kaldığı süre işin doğrudan maliyet kalemidir; gizlemeyip teklifte ayrı gösteririz.

Teklif verirken yaptığımız iş basit: keşifte gördüğümüzü ve projede yazanı kalem kalem yazar, hangi işin dahil hangisinin hariç olduğunu belirtiriz. Sıva altındaki bir kolonun beklenenden kötü çıkması gibi sürprizleri de baştan söyleriz. Sonradan konuşulan iş, ilk günden konuşulan işten her zaman pahalıya geliyor.

Sık Sorulan Sorular

Binamıza riskli yapı raporu çıktı, güçlendirme yapabilir miyiz?

Cevap raporda değil, statik değerlendirmede. Riskli yapı raporu binanın mevcut haliyle yetersiz olduğunu söyler; bu yetersizliğin güçlendirmeyle giderilip giderilemeyeceğini taşıyıcı sistemin durumu, kat planı ve zemin bilgisi belirler. Önce mevcut yapı bilgilerinin toplanması, beton dayanımının karotla ölçülmesi ve güçlendirme projesinin hazırlanması gerekir.

Karot almadan güçlendirme projesi hazırlanamaz mı?

Projenin gerçeğe dayanması için mevcut beton dayanımının bilinmesi gerekiyor. Yapım yılına bakarak varsayılan bir dayanım kabul etmek o binadaki durumu yansıtmayabilir; aynı binanın farklı katlarında bile fark çıkabiliyor. Numune noktalarını da donatı taramasıyla belirliyoruz.

Bina boşaltılmadan güçlendirme yapılabilir mi?

Müdahalenin türüne bağlı. Sınırlı sayıda kolon mantolaması ve beton onarımı kat kat ilerleyecek şekilde planlanabildiğinde oturarak da yürütülebiliyor; ancak toz, gürültü ve bazı dairelerin geçici olarak kullanılamaması kaçınılmaz. Sisteme yeni perde ekleniyorsa temele kadar inen imalat nedeniyle çoğu durumda tahliye gerekir. Bu kararı projedeki imalat listesine bakarak keşifte konuşuyoruz.

Ankara'da ofisiniz veya sabit ekibiniz var mı?

Yok. Merkezimiz Eskişehir'de, Ankara'ya ekip ve ekipman oradan geliyor. Bunu saklamıyoruz, çünkü planlama buna göre yapılıyor: keşif ayrıntılı yürütülür, imalat sırası önceden çıkarılır, saha çalışması tek seferde bitirilecek şekilde kurgulanır. saha programına göre müdahale isteyen işlerde mesafeyi baştan söyleriz.

Cephemize mantolama yaptırdık, bina depreme karşı güçlendi mi?

Hayır. Cephedeki ısı yalıtım mantolaması ısı kaybını ve yoğuşmayı azaltır, faydalı bir iştir; ama taşıyıcı sisteme dayanım katmaz. Depreme karşı güçlendirme; kolon kesitinin büyütülmesi, perde ilavesi, ankraj ve beton onarımı gibi taşıyıcıya yönelik imalatlarla olur. İki işi de yapıyoruz, ancak güçlendirme gerekiyorsa doğru sıra önce taşıyıcı imalatlar, sonra cephe yalıtımıdır.

Kolonda küçük bir boşluk açtırmak istiyoruz, hemen gelebilir misiniz?

Taşıyıcı elemanda yapılacak hiçbir kesim, delme veya boşluk açma işini onaylı statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan yapmıyoruz. İşin küçük görünmesi ya da acele olması bu kuralı değiştirmiyor. Boşluğun taşıyıcı olmayan bir elemanda olduğu netleşir ve yazılı olarak teyit edilirse saha programına göre planlama yapabiliriz.

Eski, yığma bir yapıda da çalışıyor musunuz?

Evet, restorasyon ve eski yapı işleri çalıştığımız alanların içinde. Ancak yöntem seçimi bize ait değil; koruma statüsü varsa ilgili kurul kararına ve onaylı restorasyon projesine uyulur. Sahada en çok titreşime dikkat eder, numune alma ve kesim işlerini duvar harcını zorlamayacak yöntemlerle yaparız.

İlgili hizmetler: Karot Delme, Beton Kesme, Asfalt Kesme.